ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ

Α. Τα δικαιώματα του αρρώστου που πεθαίνει

  1. Το δικαίωμα να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και αξιοπρέπεια.
  2. Το δικαίωμα να είναι αποδέκτης της φροντίδας και προσοχής των μελών του προσωπικού υγείας, ακόμα και όταν ο στόχος δεν είναι πλέον η θεραπεία, αλλά η ανακούφιση και η υποστήριξη.
  3. Το δικαίωμα να είναι αποδέκτης εξειδικευμένης φροντίδας που του παρέχει ικανό προσωπικό, ευαισθητοποιημένο τόσο στις ανάγκες του αρρώστου που πεθαίνει, όσο και στις ανάγκες του συγγενικού και φιλικού του περιβάλλοντος.
  4. Το δικαίωμα να ανακουφίζεται - όσο είναι εφικτό - από ενδεχόμενο οργανικό πόνο.
  5. Το δικαίωμα να μην εγκαταλείπεται για να πεθάνει μόνος.
  6. Το δικαίωμα να παίρνει ειλικρινείς απαντήσεις στις ερωτήσεις που υποβάλλει και να συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων που τον αφορούν.
  7. Το δικαίωμα να διατηρεί την ατομικότητά του, έχοντας τη δυνατότητα να εκφράσει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του σχετικά με το θάνατο, χωρίς να κρίνεται γι' αυτά.
  8. Το δικαίωμα να διατηρεί την ελπίδα του, οποιαδήποτε κι αν είναι η μορφή και το περιεχόμενο της.
  9. Το δικαίωμα να βρίσκει κατάλληλη ανταπόκριση στις ψυχολογικές, κοινωνικές και πνευματικές του ανάγκες.
  10. Το δικαίωμα να αντιμετωπίζεται ΩΣ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΖΕΙ, που έχει συναισθήματα, σκέψεις, ανάγκες και επιθυμίες μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του.

Β. Ενημέρωση του αρρώστου

Η αποφυγή της ενημέρωσης του αρρώστου συμβαίνει συχνότερα σ’ εκείνες τις περιπτώσεις όπου η ασθένεια από την οποία πάσχει θεωρείται μη κατανοητή (μυστηριώδης) και συνοδεύεται από κοινωνικές προκαταλήψεις. Δυστυχώς, στην Ελλάδα, η τακτική που υιοθετείται τις περισσότερες φορές στη διάγνωση του καρκίνου είναι να γνωστοποιείται στην οικογένεια και όχι στον ίδιο τον ασθενή. Πρόκειται για μια τακτική αοριστολογίας που πηγάζει από την πεποίθηση ότι ο άρρωστος πρέπει να προφυλαχθεί από τη γνώση ότι μπορεί να πεθάνει. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Sontag (1993), η σύγχρονη άρνηση του θανάτου δεν δικαιολογεί τη συμπεριφορά του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού και των συγγενών που αποκρύπτουν την αλήθεια ή ψεύδονται. Οι αιτίες της μη ενημέρωσης φαίνεται να είναι πολύ βαθύτερες και άμεσα συνδεδεμένες με τους συμβολισμούς που αποδίδονται σε ορισμένες ασθένειες. Για να αναφέρουμε ένα παράδειγμα, ένα άτομο που έχει υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου μπορεί να έχει τις ίδιες πιθανότητες να πεθάνει μέσα σε λίγα χρόνια από ένα νέο επεισόδιο με αυτές που έχει και ένα άτομο που πάσχει από καρκίνο. Παρ' όλα αυτά, κανείς δεν κρύβει την αλήθεια από τον καρδιοπαθή, καθώς το έμφραγμα δεν θεωρείται γεγονός που προκαλεί ντροπή. Υποδηλώνει αδυναμία, οργανική βλάβη ή βιολογική ανεπάρκεια. Αντίθετα, η διάγνωση του καρκίνου αποκρύπτεται από τον άρρωστο, γιατί είναι μια ασθένεια που στην αντίληψη της ευρύτερης κοινωνίας ισοδυναμεί με θανατική καταδίκη και ταυτόχρονα θεωρείται αποτρόπαια και «κακιά» αρρώστια.

Επομένως, το εάν «πρέπει ή δεν πρέπει» να ενημερώνεται ο άρρωστος δεν αποτελεί δίλημμα αλλά ψευτοδίλημμα, αφού η πληροφόρηση σχετικά με την κατάσταση της υγείας του αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμά του. Τόσο η «πλήρης», χωρίς ευαισθησία ενημέρωση, όσο και η παντελής απόκρυψη της αλήθειας έχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες και είναι το ίδιο τραυματικές. Και στις δύο περιπτώσεις ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες του προσωπικού υγείας και λιγότερο σ’ εκείνες του αρρώστου.

Για να δεχθεί ο ασθενής την αρρώστια του, πρέπει να την ονομάσει, να την κατανοήσει και να διορθώσει τις εσφαλμένες αναπαραστάσεις που ενδεχόμενα τη συνοδεύουν. Το πραγματικό λοιπόν ερώτημα που τίθεται είναι «πώς» το προσωπικό υγείας θα ενημερώσει το συγκεκριμένο ασθενή και όχι «αν» θα τον ενημερώσει.

Συνοψίζοντας τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, η αναγγελία «δυσάρεστων ειδήσεων» πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να διευκολύνεται η κατανόηση και η αποδοχή τους, ενώ ταυτόχρονα να μειώνεται η πιθανότητα αντιδράσεων άρνησης, αποδιοργάνωσης, αμφιθυμίας ή η υιοθέτηση παράλογων προσδοκιών. Όταν ο επαγγελματίας της υγείας εξατομικεύει την ενημέρωση, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη του ένα σύνολο παραγόντων που περιλαμβάνουν την ηλικία, το κοινωνικομορφωτικό επίπεδο, τις ανάγκες του αρρώστου για πληροφόρηση, την ψυχολογική του κατάσταση και τη διαθεσιμότητα του υποστηρικτικού του δικτύου (οικογένεια, συγγενείς, φίλοι).

Συμπερασματικά

Το πόσο σημαντικό είναι να ενημερώνεται ο άρρωστος για την ασθένεια που έχει, έτσι ώστε να είναι σε θέση να μιλήσει γι’ αυτό και να μοιραστεί την αγωνία, το φόβο και την ανησυχίες του με άτομα που είναι πρόθυμα να τον ακούσουν, αποτυπώνεται πολύ εύστοχα από τον Irvin Yalom (2003, 2008). Στις ειδικές ψυχοθεραπευτικές ομάδες που συντόνιζε ο Yalom για την αντιμετώπιση του θανάτου, και στις οποίες συμμετείχαν ασθενείς με καρκίνο που ήταν ενημερωμένοι για την κατάσταση της υγείας τους, του μιλούσαν συχνά για τη μεγάλη ανακούφιση που τους έφερνε το γεγονός ότι βρίσκονταν μαζί με άλλους, οι οποίοι, επειδή ακριβώς βρίσκονταν στην ίδια θέση, τους πρόσφεραν έναν βαθύ σύνδεσμο, μια βαθιά ανθρώπινη επαφή. Ένας απ' αυτούς τους ασθενείς έδωσε μια υπέροχη περιγραφή του «συνδέσμου», της βαθιάς ανθρώπινης επαφής, που απαλύνει τον πόνο της παροδικότητας μας και βοηθάει να ξεπεράσουμε το φόβο του θανάτου.: «Είναι μια θεοσκότεινη νύχτα. Είμαι μόνη μου στη βάρκα μου που πλέει μέσα στο λιμάνι. Βλέπω τα φώτα πολλών άλλων πλοίων. Ξέρω ότι δεν μπορώ να τα φτάσω, δεν μπορώ να ενωθώ μαζί τους. Ξέρω πως είμαστε όλοι πλοία που ταξιδεύουμε στο σκοτάδι κι ότι ο καθένας από μας είναι ένα πλοίο μοναχικό. Κι όμως είναι τόσο ανακουφιστικό να βλέπεις τα φώτα των γειτονικών πλοίων να σκαμπανεβάζουν πλάι σου».

Βιβλιογραφία:

  • Παπαδάτου, Δ. (1999). Επικοινωνία προσωπικού υγείας με τον άρρωστο. Στο Δ. Παπαδάτου & Φ. Αναγνωστόπουλος, Η Ψυχολογία στο χώρο της Υγείας (σσ.175-194), θ΄ έκδ. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
  • Παπαληγούρα Ζαΐρα. Η Ψυχολογία του Θανάτου και του Πένθους, Corpus 2007, Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη: Ξηρογραφία.
  • Sontag, S. (1993). Η Νόσος ως Μεταφορά – Το AIDS και οι Μεταφορές του. Αθήνα: Ύψιλον.
  • Yalom, I. D. (2003). Θρησκεία και Ψυχιατρική. Αθήνα: Άγρα.
  • Yalom, I. D. (2008). Στον Κήπο του Επίκουρου. Αθήνα: Άγρα.

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι:

  • www.merimna.org.gr (Εταιρεία για τη Φροντίδα Παιδιών και Οικογενειών στην Αρρώστια και το Θάνατο).
  • www.iwgddb.org (International Work Group on Death Dying & Bereavement - Η Διεθνής Ομάδα Εργασίας γύρω από το θάνατο, την πορεία προς το θάνατο και το πένθος).
  • www.adec.org (The Association for Death Education and Counseling - Η Εταιρεία Εκπαίδευσης και Συμβουλευτικής σε θέματα θανάτου).
  • www.nhpco.org (National Hοspice Organization - Εθνικός Οργανισμός Φροντίδας στα τελικά στάδια ζωής του ανθρώπου).

Προτείνετε αυτό το άρθρο

Προτείνετέ το στο FacebookΠροτείνετέ το στο Google PlusΠροτείνετέ το στο TwitterΠροτείνετέ το στο LinkedIn

Translate

sqenfrdeitptrorues

Παπαθανασίου Αναστάσιος - Ειδικός Παθολόγος
Κοραή 4, 454 44 Ιωάννινα

Η ιστοσελίδα IoanninaMed.gr ελέγχθηκε από την Norton Internet Security Η ιστοσελίδα IoanninaMed.gr ελέγχθηκε από την McAffe Internet Security