Συμβουλευτική εγκύων - Βασικές γνώσεις κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Βασικές γνώσεις κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

1. Προστατέψτε το έμβρυο σας

Οι πρώτες 12 εβδομάδες της εγκυμοσύνης είναι και οι πιο καθοριστικές, καθώς τότε αναπτύσσονται όλα τα βασικά όργανα του εμβρύου σας. Αν είστε έγκυος και δεν το γνωρίζετε, πιθανόν να βλάψετε το έμβρυο σοβαρά με το τσιγάρο, το αλκοόλ, διάφορα φάρμακα και ακτινογραφίες. Αν υποψιάζεστε ότι είστε έγκυος, φροντίστε να το επιβεβαιώσετε το συντομότερο δυνατό. Υιοθετήστε αμέσως ένα θρεπτικό διαιτολόγιο και υγιεινές συνήθειες, για να προστατέψετε το έμβρυο σε αυτή την ευαίσθητη φάση της ανάπτυξής του.

2. Τι είναι το υπερηχογράφημα αυχενικής διαφάνειας;

Στον 3ο μήνα της εγκυμοσύνης γίνεται το υπερηχογράφημα αυχενικής διαφάνειας. Η αυχενική διαφάνεια φαινομενικά δεν είναι παρά μια απλή υπερηχογραφική εξέταση. Ειδικότερα, πρόκειται για μια κοιλιακή υπερηχογραφική εξέταση που γίνεται κατά την 11η-13η εβδομάδα της κύησης. Σήμερα αποτελεί εξέταση ρουτίνας αφού γίνεται σε όλα πλέον τα δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία (αν και πρέπει να σημειωθεί ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την σωστή εφαρμογή και αποτελεσματικότητά της είναι να γίνεται από γιατρό που έχει λάβει την σχετική εκπαίδευση για την διενέργειά της). Αυτό που ενδιαφέρει τον γιατρό είναι να μετρήσει το πάχος της αυχενικής μοίρας του εμβρύου, να μετρήσει δηλαδή το υγρό που υπάρχει κάτω από το δέρμα του στον αυχένα. Αυτός ο δείκτης μπορεί να προειδοποιήσει τον ειδικό για το σύνδρομο Down και άλλες γενετικές και χρωμοσωμικές ανωμαλίες. Όσο πιο λεπτό είναι το πάχος της αυχενικής μοίρας, τόσο πιο μικρός είναι ο κίνδυνος. Ενώ όσο πιο μεγάλο είναι το πάχος και αντίστοιχα η τιμή του δείκτη, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να υπάρχει κάποια ανωμαλία στο έμβρυο. Ο δείκτης θεωρείται φυσιολογικός εάν είναι μέχρι δύο χιλιοστά. Η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη σε γυναίκες προχωρημένης ηλικίας. Η ευαισθησία του υπερηχογραφήματος για την ανίχνευση του συνδρόμου Down είναι 80-82%.

3. Τι είναι το τεστ PAPP-a;

Είναι ο προσδιορισμός στο αίμα της πρωτεϊνης PAPP-a και της ελεύθερης β-χοριακής γοναδοτροπίνης (μέτρηση βιοχημικών δεικτών ελεύθερη ß-hCG και PAPP-A). Γυναίκες που κυοφορούν έμβρυα με σύνδρομο Down έχουν χαμηλή πρωτεϊνη PAPP-a και υψηλή β-χοριακή γοναδοτροπίνη. Αν η συγκεκριμένη μέτρηση συνδυαστεί με το υπερηχογράφημα αυχενικής διαφάνειας, τότε η ευαισθησία ανίχνευσης του συνδρόμου Down αυξάνεται κατά πολύ (πάνω από 90%). Το αποτέλεσμα εκφράζεται με πιθανότητα εκδήλωσης, π.χ. 1/300 (ένα προς τριακόσια). Αυτό θεωρείται και το όριο ασφάλειας. Αν η πιθανότητα εμφάνισης συνδρόμου Down είναι μεγαλύτερη (π.χ. 1/150), τότε προτείνεται στη γυναίκα να υποβληθεί σε μια από τις εξετάσεις που παρέχουν με ακρίβεια τη διάγνωση της ύπαρξης ή όχι χρωμοσωμικών ανωμαλιών (συμπεριλαμβανομένου και του Down), όπως είναι η αμνιοπαρακέντηση.

4. Τι είναι το ρινικό οστό και τι σημασία έχει η ανίχνευσή του στο υπερηχογράφημα;

Η παρουσία ρινικού οστού στο έμβρυο σε αυτή την ηλικία κυήσεως μειώνει περαιτέρω τον κίνδυνο για σύνδρομο Down, ενώ η απουσία του τον αυξάνει. Η ανίχνευση του ρινικού οστού από αυτήν την ηλικία κυήσεως είναι πολύ καλός προγνωστικός παράγοντας, αφού η πιθανότητα για σύνδρομο Down μειώνεται κατά 3 φορές.

5. Τι είναι το τριπλό τεστ;

Πρόκειται για προσδιορισμό στο αίμα της μητέρας 3 ουσιών, της β-χοριακής γοναδοτροπίνης, της α-φετοπρωτεϊνης και της ελεύθερης οιστριόλης. Χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της πιθανότητας εμφάνισης συνδρόμου Down, αλλά και για τον προσδιορισμό άλλων νοσημάτων του εμβρύου όπως της δισχιδούς ράχης. Το τριπλό τεστ πραγματοποιείται στον 4ο μήνα και ιδανικά μεταξύ της 16ης και 18ης εβδομάδας εγκυμοσύνης.

6. Τι είναι η αμνιοπαρακέντηση;

Η αμνιοπαρακέντηση είναι ειδική διαγνωστική εξέταση που προτείνεται συνήθως σε εγκύους άνω των 35 ετών. Ο γιατρός θα σας ζητήσει πιθανόν να κάνετε αμνιοπαρακέντηση εφόσον είστε άνω των 35 ετών και αυτή είναι η πρώτη σας εγκυμοσύνη ή αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό χρωμοσωμικών ανωμαλιών από την πλευρά τη δική σας ή του συντρόφου σας.Η εξέταση της αμνιοπαρακέντησης δίνει πολύτιμες πληροφορίες για το έμβρυο:

• Χρωμοσωμικές ανωμαλίες, κυρίως το σύνδρομο Down.
• Ανωμαλίες στο κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως η δισχιδής ράχη και η ανεγκεφαλία.
• Το φύλο του εμβρύου, εφόσον υπάρχει ιστορικό αιμοφιλίας.
• Η ηλικία του εμβρύου, για να διαπιστωθεί αν τα πνευμόνια του είναι ώριμα, σε περίπτωση που πρέπει να γεννηθεί πρόωρα
• Η ομάδα αίματος του εμβρύου, σε περίπτωση που απαιτείται ενδομήτρια μετάγγιση αίματος.

Η αμνιοπαρακέντηση γίνεται συνήθως μεταξύ της 14ης και της 26ης εβδομάδας,τότε που το έμβρυο περιβάλλεται με αρκετή ποσότητα αμνιακού υγρού. Με τη βοήθεια υπερήχων, ο γιατρός θα εντοπίσει ένα σημείο στο αμνιακό υγρό όπου δεν κινδυνεύει να τραυματίσει το έμβρυο και τον πλακούντα. Έπειτα, μέσω του κοιλιακού σας τοιχώματος, εισάγει μια σύριγγα στον αμνιακό σάκο και εξάγει 10 με 20 χιλιοστόλιτρα υγρού που περιέχει κύτταρα του εμβρύου και άλλα στοιχεία. Τα κύτταρα αυτά στέλνονται για καλλιέργεια. Τα αποτελέσματα αυτής της εξέτασης δίνουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες για την υγεία του εμβρύου, αλλά θα χρειαστεί να περιμένετε τουλάχιστον δύο εβδομάδες μέχρι να τα πάρετε. Ο κίνδυνος αποβολής μετά την εξέταση είναι 1 προς 200, ενώ το ποσοστό των αποβολών αυξάνεται αν η εξέταση γίνει πριν από τη 14η εβδομάδα.

7. Τι είναι το υπερηχογράφημα Β επιπέδου;

Στον 5ο μήνα πραγματοποιείται συνήθως και το αναλυτικό υπερηχογράφημα Β επιπέδου. Είναι μια αναλυτική καταγραφή με τον υπερηχοτομογράφο όλων των συστημάτων και των ανατομικών σχέσεων του σώματος του εμβρύου, με στόχο την πρώιμη ανίχνευση ανωμαλιών στη διάπλασή του. Ο 5ος μήνας δίνει τη δυνατότητα αφενός ευκρινούς καταγραφής των ανωμαλιών λόγω του μεγέθους του εμβρύου, και αφετέρου λόγω της ανωριμότητας της εγκυμοσύνης, δίνει την ευχέρεια διακοπής αυτής σε περίπτωση που βρεθούν σημαντικές ανωμαλίες. Σε γενικές γραμμές θεωρείται αξιόπιστο, ωστόσο όχι απόλυτα. Υπάρχουν ανωμαλίες στην διάπλαση που ανιχνεύονται σε ποσοστό άνω του 90% (π.χ. ανεγκεφαλία, δισχιδής ράχη) και ανωμαλίες που δύσκολα ανευρίσκονται (π.χ. μεγάλες καρδιακές ανωμαλίες). Ωστόσο με τα σημερινά δεδομένα το υπερηχογράφημα Β επιπέδου είναι το πιο χρήσιμο διαθέσιμο εργαλείο για την παρακολούθηση της εγκυμοσύνης. Εκτός των ανωμαλιών στη διάπλαση το υπερηχογράφημα στον 5ο μήνα θα μας δείξει τη θέση του πλακούντα, την ποιότητα του πλακούντα, την ανάπτυξη του εμβρύου και την ροή αίματος στον πλακούντα.

8. Τι είναι η Βυθοσκόπηση στην εγκυμοσύνη;

Οι γυναίκες που είναι χρήστες φακών επαφής, καλό είναι να αποφεύγουν τη χρήση τους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ώστε ο γυναικολόγος να μπορέσει να τις ενημερώσει για την βυθοσκόπηση. Πρόκειται για μια ειδική εξέταση, που γίνεται συνήθως στον 8ο μήνα της εγκυμοσύνης, κατά τη διάρκεια της οποίας ο οφθαλμίατρος ρίχνει σταγόνες στα μάτια της εγκύου, για τη διαστολή της κόρης, προκειμένου να εξετάσει το βυθό του ματιού (για λίγη ώρα η όραση της εγκύου θα είναι θολή). Πολλές φορές κρίνεται σημαντική η απόφαση να γίνει υποχρεωτικά καισαρική τομή, ειδικά σε εγκύους με υψηλή μυωπία, με σκοπό να αποφευχθεί ο κίνδυνος της αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς, γιατί ο τοκετός ενδεχομένως να αυξήσει την πιθανότητα αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς, καθώς υπάρχει αρκετή πίεση και στα μάτια κατά την διάρκεια του τοκετού. Οι οφθαλμίατροι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει αντένδειξη για φυσιολογικό τοκετό ακόμα και στην υψηλή μυωπία. Τελευταίες μελέτες μάλιστα που έγιναν σε εγκύους μύωπες από -4,5 βαθμούς έως -15 βαθμούς μυωπία, έδειξαν ότι ο φυσιολογικός τοκετός, ακόμα και στην υψηλή μυωπία δεν προκαλεί αποκόλληση αμφιβληστροειδούς. Πρέπει να ενημερώσετε το γυναικολόγο σχετικά με τη μυωπία σας, ώστε να σας παραπέμψει σε οφθαλμίατρο για βυθοσκόπηση και μετά από συνεννόηση να αποφασίσετε τον τρόπο θα πραγματοποιηθεί ο τοκετός (καισαρική ή φυσιολογικός τοκετός).

9. Τι είναι η περινεοτομία;

Είναι χειρουργική τομή που γίνεται στο περίνεο (τον ιστό μεταξύ των εξωτερικών γεννητικών οργάνων και πρωκτού) με ειδικό ψαλίδι για να διευκολυνθεί η έξοδος του εμβρύου αν είναι μεγάλο, για να επιταχυνθεί ο τοκετός αν υπάρχουν επιπλοκές, και για να μη σχιστούν οι μύες του περινέου. Επειδή η περινεοτομία γίνεται με τοπική αναισθησία στη διάρκεια μιας σύσπασης, πολλές γυναίκες δεν αισθάνονται πόνο. Για τη συρραφή του περινέου χρησιμοποιούνται ράμματα που απορροφώνται μόνα τους μέσα σε μια εβδομάδα.

10. Τι είναι η επισκληρίδιος αναισθησία;

Πρόκειται για αναλγησία και όχι για αναισθησία. Ειδικότερα, πρόκειται για μια περιοχική αναλγησία η οποία πήρε το όνομά της από το γεγονός ότι χορηγείται στον επισκληρίδιο χώρο, έναν κενό χώρο μεταξύ του οστού και της σκληρής μεμβράνης που περιβάλλει και προστατεύει το μυελό των οστών. Από πρακτική άποψη, τα πράγματα γίνονται ως εξής: Αρχικώς εισάγεται στον επισκληρίδιο χώρο μια βελόνη, η οποία χρησιμοποιείται ως οδηγός για την είσοδο του ειδικού καθετήρα. Η βελόνη απομακρύνεται, ενώ ο καθετήρας, που σταθεροποιείται στην πλάτη της επιτόκου, χρησιμεύει για την παροχή των φαρμάκων. Η διαδικασία κρατάει 20 με 40 λεπτά και η επίδραση διαρκεί αρκετές ώρες, αν και μπορεί να χρειαστεί συμπληρωματική δόση. Κατά προτίμηση η επισκληρίδιος γίνεται όταν ο τράχηλος έχει διαστολή 5-6 εκατοστών και οι συσπάσεις είναι αρκετά έντονες. Η νάρκωση επιδρά στην περιοχή της κοιλιάς και στα πόδια, μουδιάζοντας τα νεύρα που μεταφέρουν τα μηνύματα του πόνου από τη μήτρα και τον τράχηλο προς τον εγκέφαλο, εξασφαλίζοντας έτσι έναν ανώδυνο τοκετό. Επειδή από την αναισθησία δεν θα νιώθετε τις συσπάσεις, η μαία θα ακουμπάει την κοιλιά σας για να αισθάνεται τις ωδίνες και θα σας υποδεικνύει πότε να εξωθείτε. Πιθανόν να σας τοποθετήσουν καθετήρα στην ουροδόχο κύστη, καθώς λόγω της αναισθησίας δεν θα έχετε την αίσθηση της ούρησης. Ο γιατρός σας, ακόμα και αν είναι υπέρμαχος του φυσιολογικού τοκετού, δεν θα αρνηθεί να ικανοποιήσει το αίτημά σας ούτε θα επιχειρήσει να σας επιβάλει την άποψή του, γιατί μια κακή εμπειρία στον τοκετό είναι δυνατόν να έχει αντίκτυπο στη σχέση σας με το παιδί. Επειδή για τη χορήγηση της νάρκωσης απαιτείται αναισθησιολόγος, φροντίστε να έχετε ενημερώσει έγκαιρα το μαιευτήριο ότι επιθυμείτε επισκληρίδιο αναισθησία, ώστε να είναι διαθέσιμος την ώρα του τοκετού. Ακόμη και με επισκληρίδιο η έγκυος θα νιώθει πολύ έντονη πίεση στη λεκάνη και επιτακτική την ανάγκη να εξωθήσει. Μετά τον τοκετό, θα πρέπει να μείνετε στο κρεβάτι για να συνέλθετε από την αναισθησία. Αν και δεν έχουν διαπιστωθεί μακροχρόνιες παρενέργειες, πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η επισκληρίδιος μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα στην έγκυο, όπως υπόταση (η οποία αντιμετωπίζεται με τη χορήγηση υγρών),έντονοι πονοκέφαλοι (οι οποίοι όμως αντιμετωπίζονται), εμφάνιση ρίγους που δεν διαρκεί παρά μερικά λεπτά, καθώς και ότι κάποια ποσότητα φτάνει στο έμβρυο. Ελάχιστες περιπτώσεις είναι απολύτως «απαγορευτικές» για την επισκληρίδιο, όπως οι διαταραχές της πηκτικότητας του αίματος και η ύπαρξη τοπικής λοίμωξης. Ωστόσο, υπάρχουν μια σειρά «σχετικών αντενδείξεων», όπου καλό είναι η επισκληρίδιος να αποφεύγεται: τέτοιες είναι οι χρόνιες παθήσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος (π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας), δυσμορφίες της σπονδυλικής στήλης (π.χ. σκολίωση), αιμορραγία, χαμηλός αιματοκρίτης και κίνδυνος αφυδάτωσης, δύσκολη διασωλήνωση, δυσφορία, είτε της μητέρας είτε του μωρού, λόγω κακής οξυγόνωσης. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις οι παραπάνω αντενδείξεις δεν συνεπάγονται απαγόρευση της χορήγησης επισκληριδίου, αλλά κατάλληλη διαχείριση του θέματος, και κυρίως, συζήτηση με το γιατρό μας.

11. Το φολικό οξύ

Είναι μια βιταμίνη του συμπλέγματος Β (γνωστή ως Β9) απαραίτητη για την πανομοιότυπη αντιγραφή του DNA στη διάρκεια των κυτταρικών διαιρέσεων. Έχει διαπιστωθεί ότι έλλειψη φολικού οξέος προκαλεί γενετικά ελαττώματα στον εγκέφαλο (ανεγκεφαλία) και στη σπονδυλική στήλη (δισχιδή ράχη) του εμβρύου. Η λήψη φολικού οξέος όσο προσπαθείτε να συλλάβετε και στην αρχή της εγκυμοσύνης έχει αποδειχτεί ότι μειώνει τον κίνδυνο των γενετικών ανωμαλιών περίπου κατά 50%. Το ιδανικό θα ήταν να λαμβάνετε επαρκή ποσότητα φολικού οξέος τουλάχιστον ένα μήνα πριν μείνετε έγκυος, γιατί οι δυσπλασίες προκαλούνται τον πρώτο μήνα μετά τη σύλληψη, όταν πολλές γυναίκες αγνοούν ότι κυοφορούν, και να συνεχίσετε τη λήψη του σε όλο το πρώτο τρίμηνο, τότε που σχηματίζονται τα βασικά όργανα του εμβρύου. Τροφές πλούσιες σε φολικό οξύ είναι τα πορτοκάλια, το σπανάκι, ο αρακάς, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα όσπρια, οι μπανάνες και τα καρύδια. Η συνιστώμενη δόση για τις έγκυες είναι 400 mcg.

12. Πρόωρος τοκετός

Πρόωρος είναι ο τοκετός που συμβαίνει πριν από την 37η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Πέντε περίπου στους εκατό τοκετούς είναι πρόωροι. Αν το έμβρυο γεννηθεί μεταξύ της 34ης και της 37ης εβδομάδας θα είναι απολύτως υγιές και δεν θα χρειαστεί μεταγεννητική φροντίδα. Αν, όμως, γεννηθεί νωρίτερα, είναι ακόμα ανώριμο και θα χρειαστεί να παραμείνει σε μονάδα εντατικής νοσηλείας. Οι πιθανότητες για έναν πρόωρο τοκετό αυξάνονται αν η μέλλουσα μητέρα:

• έχει δίδυμη ή πολλαπλή κύηση,
• έχει ανεπάρκεια τραχήλου,
• πάσχει από λοίμωξη που προκαλεί υψηλό πυρετό,
• πάσχει από διαβήτη ή νεφρική ανεπάρκεια,
• καπνίζει ή πίνει αλκοόλ ενώ κυοφορεί,
• έχει ιστορικό αυτόματων εκτρώσεων.

13. Καισαρική τομή είναι η χειρουργική εκμαίευση του εμβρύου διαμέσου των τοιχωμάτων της μήτρας και της κοιλιάς. Η καισαρική τομή κρίνεται απαραίτητη εκ των προτέρων αν:

• η μέλλουσα μητέρα πάσχει από διαβήτη, προεκλαμψία (σοβαρή ασθένεια που εμφανίζεται μόνο στη διάρκεια της εγκυμοσύνης με συμπτώματα όπως απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης, λεύκωμα στα ούρα, υπερβολικό πρήξιμο στα πόδια, τα χέρια και στο πρόσωπο, πονοκέφαλοι, ναυτίες, εμετοί, θολή όραση, πόνοι στην πλάτη και απότομη αύξηση βάρους), είναι θετική στον ιό HIV ή υπάρχει άλλο πρόβλημα υγείας, όπως ο έρπης των γεννητικών οργάνων, υψηλού βαθμού μυωπία, κ.λπ.
• η μέλλουσα μητέρα έχει στενή πύελο και το έμβρυο είναι μεγάλο,
• το έμβρυο βρίσκεται σε ισχιακή ή άλλη ανώμαλη προβολή,
• υπάρχουν τρία ή παραπάνω έμβρυα,
• υπάρχει προδρομικός πλακούντας ή ο πλακούντας έχει αποκολληθεί πρόωρα.

Το ποσοστό των καισαρικών τομών κυμαίνεται από 12% στη Δανία έως 24% στην Ιταλία. Στις ΗΠΑ είναι 25% και στο Η.Β 11-18%. Στην Ελλάδα είναι πάνω από 30% και θεωρείται υπερβολικά υψηλό.

14. Τι είναι ο πλακούντας;

Ο πλακούντας είναι ένας εκπληκτικός μηχανισμός, προσκολλημένος στη μήτρα, που λειτουργεί συγχρόνως σαν πνεύμονας, στομάχι, έντερο και νεφρό του εμβρύου! Ο ρόλος του είναι να παρέχει στο έμβρυο το οξυγόνο και τις θρεπτικές ουσίες, που αντλεί από το αίμα σας και να απομακρύνει από το έμβρυο τα απόβλητα του, δηλαδή διοξείδιο του άνθρακα και άλλες άχρηστες ουσίες. Η ανταλλαγή αυτή συντελείται με άψογο τρόπο μέσω του ομφάλιου λώρου και μάλιστα χωρίς να αναμειγνύεται ποτέ το αίμα το δικό σας με του εμβρύου! Ο πλακούντας λειτουργεί επίσης σαν φίλτρο, γιατί εμποδίζει τα μικρόβια και τα βακτηρίδια να τον διαπεράσουν και να μολύνουν το έμβρυο, όχι όμως τα φάρμακα, το αλκοόλ, το τσιγάρο και άλλες επιβλαβείς ουσίες.

15. Τι είναι το αμνιακό υγρό;

Ο αμνιακός σάκος είναι ένας διαφανής ανθεκτικός υμένας γεμάτος διαυγές υγρό, μέσα στο οποίο πλέει και αναπτύσσεται ανεμπόδιστα το έμβρυο. Το υγρό αυτό, που είναι καθαρό γιατί ανακυκλώνεται διαρκώς, του παρέχει ζεστασιά και προστασία από τους κραδασμούς. Ως τη δέκατη τέταρτη εβδομάδα, διαπερνάει το δέρμα του εμβρύου. Μετά από αυτό το διάστημα, οπότε αρχίζει η αποδοτική λειτουργία των νεφρών, το έμβρυο καταπίνει το αμνιακό υγρό και το αποβάλλει με τη μορφή ούρων. Αυτό το κάνει για να «προπονήσει» τα νεφρά του. Μέχρι την τριακοστή τέταρτη εβδομάδα, το έμβρυο θα έχει άφθονο χώρο μέσα στο υδάτινο περιβάλλον του για να αλλάζει διαρκώς θέσεις και να «γυμνάζει» τους μυς του, σαν μικρός κολυμβητής σε πισίνα. Εσείς αρχικά δεν θα νιώθετε τις κινήσεις του, γιατί είναι ανεπαίσθητες και «πνίγονται» μέσα στο άφθονο υγρό που το περιβάλλει.

16. Το φύλο του εμβρύου

Κάθε ωάριο περιέχει ένα μόνο χρωμόσωμα Χ, ενώ το σπερματοζωάριο μπορεί να περιέχει είτε ένα χρωμόσωμα Χ είτε ένα Υ. Από το συνδυασμό των χρωμοσωμάτων θα καθοριστεί το φύλο του παιδιού. Με το συνδυασμό XX το φύλο είναι θηλυκό, ενώ με το συνδυασμό ΧΥ αρσενικό. Τα σπερματοζωάρια Υ κινούνται με μεγαλύτερη ταχύτητα από τα Χ, αλλά έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής.

«Κι εδώ, στην Ελλάδα, χρειάζεται ακόμη πολλή δουλειά για να μην κομπάζει απλώς ο πατέρας ότι «τίκτει» αυτός, ή να μη μεροληπτεί ως προς το φύλο του παιδιού (ίσως όχι μόνον αυτός, αλλά και η γυναίκα, που αιώνες τη βάρυναν με την υποχρέωση να φέρνει στον κόσμο γιους, για τους οποίους πάντως αποφασίζει το αντρι­κό σπερματοζωάριο...)». Άννα Κελεσίδου - Η Ψυχολογία του Τοκετού (1988)

17. Το βάρος σας

Στο σύνολο της εγκυμοσύνης, το μέσο βάρος μιας εγκύου αυξάνεται κατά περίπου 11,9 κιλά. Από αυτά, το ένα τρίτο, 4,5 κιλά περίπου, αναλογεί στο βάρος του εμβρύου, του πλακούντα και του αμνιακού υγρού. Η μήτρα ζυγίζει 1 κιλό και οι μαστοί 400 γρ. Τα υπόλοιπα 6 κιλά προέρχονται από την κατακράτηση υγρών και την εναπόθεση λίπους στο σώμα. Το φυσιολογικό βάρος που πρέπει να αποκτάτε κάθε μήνα κυμαίνεται από 1 έως 1,5 κιλό από την 13η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Το επιτρεπόμενο βάρος σε όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι 10 έως 12 κιλά. Μετά τον τοκετό θα χάσετε περίπου 7,5 κιλά. Άλλα 2,5 κιλά περίπου χάνονται με την παλινδρόμηση της μήτρας. Το λίπος που εναποτίθεται κατά την εγκυμοσύνη χάνεται με πιο αργό ρυθμό απ' ό,τι τα υγρά, οι πρωτεΐνες και οι υδατάνθρακες. Για να χάσετε το επιπλέον βάρος που απομένει, θα πρέπει να περιορίσετε την ποσότητα των θερμίδων που προσλαμβάνετε.

18. Η σωστή στάση του σώματος

Φροντίστε να διατηρείτε την πλάτη σας ίσια όταν κάθεστε, στέκεστε ή περπατάτε. Μη τη λυγίζετε ή τη στρίβετε, ειδικά όταν πρέπει να σηκώσετε κάποιο αντικείμενο από κάτω. Ο καλύτερος τρόπος για να το σηκώνετε είναι να κάθεστε στις φτέρνες, να το φέρνετε κοντά σας με τα χέρια και έπειτα να σηκώνεστε όρθια βάζοντας όλη τη δύναμη στα πόδια. Όταν θέλετε να σηκωθείτε από το στρώμα της γυμναστικής ή το κρεβάτι, γυρίστε στο πλάι και ανασηκωθείτε στηριγμένες στα χέρια σας.

19. Η Ψυχοπροφυλακτική Μέθοδος

Πολλές γυναίκες στρέ­φονται σε εναλλακτικές μεθόδους ελέγχου των ωδίνων στη διάρ­κεια του τοκετού, γνωστές ως Ψυχοπροφυλακτική Μέθοδος ή Μαθήματα Ανώδυνου Τοκετού. Η μέθοδος αποβλέπει στο να διδάξει στις γυναίκες τη σωματική και διανοητική διαδικασία της εγκυμοσύνης, της φάσης των ωδίνων, του τοκετού και της φάσης μετά τον τοκετό, ώστε να γίνουν ικανές να ελέγχουν όλες τις σωματικές τους ενέργειες και να βοηθούν οι ίδιες σ' αυτές. Πρόκειται για ένα γενναίο εγχείρημα η μητέρα ελέγχει όλη τη φάση των ωδίνων και φέρνει στη ζωή το παιδί της, ενώ οι άλλοι της συμπαραστέκονται, εφόσον το ζητήσει (ο σύζυγος, ένας φίλος ή μια μαία).

Έρευνες έχουν δείξει πόσο μπορεί να συμβάλει η ίδια η γυναίκα στον τοκετό, όταν έχει μάθει να χαλαρώνει, αφού έχει βρεθεί ότι ο φόβος και η αγωνία προκαλούν ένταση κι αυτή είναι που δημιουργεί τους πόνους. Εφόσον η γέννηση είναι μια ουσιαστικά ψυχοσωματική διαδικασία, γι’ αυτό και είναι απαραίτητη και η ψυχική και η σωματική προετοιμασία.

Οι σημερινές μέθοδοι εκμάθησης της «φυσικής γέννας» απο­σκοπούν στο να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη στη γυναίκα, γενικά όμως και στον άντρα της, βεβαιώνοντάς τους πως η εγκυμοσύνη και η γέννα είναι εντελώς φυσιολογικές διαδικασίες. Μια σειρά μαθημάτων βοηθούν τη μητέρα να καταλάβει και να ελέγχει τις αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα της. Τα μαθήματα γίνονται από ειδικό εκπαιδευτή και σημαντικό μέρος της εκπαίδευσης εί­ναι η μετάδοση της εμπειρίας που έχει ήδη αποχτηθεί από άλλες γυναίκες. Κάθε μάθημα περιλαμβάνει ειδικές αναπνευστικές α­σκήσεις εναρμονισμένες με τις συσπάσεις της μήτρας που χαρα­κτηρίζουν τις διάφορες φάσεις του τοκετού.

Τα μαθήματα που περιορίζουν τους πόνους περιλαμβάνουν τεχνικές που βοηθούν τη μητέρα να ελέγχει την κατάσταση σ' όλη τη διαδικασία της γέννας μέχρι και την τελευταία φάση, οπότε βοηθιέται να πετύχει τη μυϊκή χαλάρωση και να συμβάλει ενεργητικά στις εξωθήσεις για την εκβολή του εμβρύου. Η ψυχοπροφυλακτική μέθοδος σήμερα συνίσταται στην κα­λύτερη προετοιμασία της γυναίκας από συναισθηματική άποψη.

20. Υπάρχει μητρικό ένστικτο;

Όλοι μας πιστεύουμε στο μύθο που έχει αναπτυχθεί γύρω από το μητρικό ένστικτο - ένα μύθο που λέει ότι η αγάπη της μάνας για το παιδί της είναι αίσθημα έμφυτο, άμεσο, ακαριαίο και αναπόφευκτο. Μπορεί όμως ένα συναίσθημα, όπως είναι η αγάπη, να εξισωθεί με μια εγγενή παρόρμη­ση, όπως είναι το ένστικτο; Και μπορεί ένα συναίσθημα, ό­πως είναι η αγάπη, να αναπηδήσει, άμεσα και ακαριαία, από το άγνωστο, δηλαδή το ξένο;

Σύμφωνα με τη Μυρτώ Νίλσεν (2002), το μητρικό ένστικτο θα λειτουργήσει σε κάθε μητέρα -έστω και σε διαφορετικό χρόνο- μόλις συνδεθεί με το μωρό της, μόλις δημιουργήσει μια εικόνα γι' αυτό, μόλις μά­θει να το αναγνωρίζει ανάμεσα σε όλα τα παιδιά του κό­σμου. Μόλις γίνει δικό της. Και τότε, μέσα από μια αυθε­ντική «έμφυτη παρόρμηση», θα είναι σε θέση να διαισθαν­θεί κάθε κίνδυνο που ελλοχεύει γύρω από το παιδί της, για να τον προλάβει και να τον εξουδετερώσει.

Βιβλιογραφία:

• Αρσενοπούλου, Ι. (2001). Η Κλινική Διαχείριση των Μαιευτικών Υπηρεσιών. Στο Μ. Ματσαγγάνης (Επιμ.), Η Οικονομία των Μαιευτικών Υπηρεσιών στην Ελλάδα (σσ. 55-80). Αθήνα: Κριτική.
• Cole, M., & Cole, S. R. (2002). Η ανάπτυξη των παιδιών, τόμος Α΄ & Β΄ (Ζ. Παπαληγούρα & Π. Βορριά, Επιμ. Μετάφρ., & Μ. Σόλμαν, Μετάφρ.). Αθήνα: Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός.
• Δραγώνα, Θ. (1987). Γέννηση: Η γυναίκα μπροστά σε μια καινούρια ζωή. Αθήνα-Ιωάννινα: Δωδώνη.
• Δραγώνα, Θ., & Ναζίρη, Δ. (1995). Γέννηση: Η γυναίκα μπροστά σε μια καινούρια ζωή. Αθήνα: Εξάντας.
• Δραγώνα, Θ. (2000). Εγκυμοσύνη: σωματικές, ψυχικές και κοινωνικο-ψυχολογικές ανα­κατατάξεις. Στο I. Τσιάντης. & Θ. Δραγώνα (Επιμ.), Μωρά και Μητέρες. Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και υγεία στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής (σσ. 147-169), 2η έκδ. Αθήνα: Καστα­νιώτης.
• Κατσίκη, Γ. (2006). Το κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο της γέννησης και η συμβουλευτική εγκύων και νέων μητέρων. Στο Μ. Μαλικιώση-Λοΐζου, Δ. Σιδηροπούλου-Δημακάκου, & Γ. Κλεφτάρας (Επιστ. Επιμ.), Η Συμβουλευτική Ψυχολογία στις Γυναίκες (σσ. 113-135). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
• Macfarlane, A. (1988). Η Ψυχολογία του Τοκετού (Α΄. Κελεσίδου Μετάφρ.). Αθήνα: Κουτσούμπος Α. Ε.
• Μαράτου, Ο., Δοξιάδη-Τρίπ, Α., Δρίβα, Α., Ραβάνη, Ι.& Τσιώτας Θεφάνης (1983). Η ανάπτυξη του πρώιμου δεσμού μητέρας-νεογέννητου. Παιδιατρική, 46, 369- 397.
• Μπομπολέση, Ε. (2009). Ενημερωτικό έντυπο «Η πιο γλυκιά αναμονή - Σχέσεις στοργής» (4η έκδ.). Αθήνα: Care Direct Α. Ε.
• Νίλσεν, Μ. (2002). Η τέχνη να είσαι γονιός (σσ. 25-34), 3η έκδ. Αθήνα: Καστανιώτη.
• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας W.H.O (1985). Ο τοκετός δεν είναι ασθένεια.
• Παπαληγούρα Ζαΐρα. Ενδομήτρια Ζωή και Βρεφική Ηλικία, Corpus 2006-2007, Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη: Ξηρογραφία.
• Σκούλικα, Α. (2000). Συνεργασία εγκύων και μητέρων βρεφών με του επαγγελματίες πρωτοβάθμιας φροντίδας. Στο I. Τσιάντης & Θ. Δραγώνα (Επιμ.), Μωρά και Μητέρες. Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και υγεία στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής (σσ. 129-144), 2η έκδ. Αθή­να: Καστανιώτης.

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι:

www.femme.gr

www.healthierworld.gr

www.in.gr/Παιδί (περιοδικό mommy - Tο παιδί μου κι εγώ)

www.vita.gr